DYSPLAZJA STAWU BIODROWEGO

( Informacje ogólne)

          

 

       Pod pojęciem  dysplazji bioder rozumiemy zaburzenia w kształtowaniu się dziecięcego stawu biodrowego . Do zaburzenia tego może dochodzić zarówno w okresie płodowym ( przed urodzeniem) a także na skutek nieprawidłowej pielęgnacji  dziecka może ona rozwinąć się  po urodzeniu, w okresie noworodkowo - niemowlęcym.  Dziecko rodzi się ze stawami biodrowymi nie przystosowanymi do pozycji wyprostnej. Przystosowanie to wymaga kolejnych zmian w ustawieniu bliższego odcinka kości udowej i zachodzi stopniowo do momentu rozpoczęcia chodzenia. Częstość występowania rozwojowej dysplazji stawu biodrowego w naszym kraju jest oceniana na 4 do 6% z przewagą częstości występowania u dziewczynek. Stopień nasilenia wady może być różny, od lekkiego niedorozwoju stawu aż do jego zwichnięcia. Dla prawidłowego rozwoju stawów biodrowych, a tym samym dla uchronienia dziecka przed późnymi następstwami rozwojowej dysplazji stawu biodrowego w postaci wtórnych zmian zwyrodnieniowych, najważniejszym jest jak najwcześniejsze wykrycie wady i objęcie zagrożonych stawów systematyczną kontrolą, a w zaawansowanych przypadkach specjalistycznym leczeniem. Rozpoznanie wady zaraz po urodzeniu zmniejsza pięciokrotnie liczbę dzieci wymagających leczenia, gdyż we wczesnym okresie wystarczy jedynie odpowiednio pokierowana profilaktyka wykonywana przez rodziców i częste badania kontrolne, a natura sama spowoduje dalszy, prawidłowy rozwój stawów biodrowych. Ze względu na dużą plastyczność biodra dziecięcego i jego intensywną przebudowę wraz ze wzrostem dziecka, nie ma i nie będzie takiego jednorazowego badania, które oceniałoby jednoznacznie prawidłowość rozwoju bioder. Dlatego staw trzeba kontrolować kilkakrotnie, aż dziecko zacznie obciążać biodro. Gwarancją całkowitego wyleczenia nawet największej wady jest wykrycie dysplazji czy wrodzonego zwichnięcia stawu biodrowego na oddziale noworodkowym zaraz po urodzeniu i zakończenie odbudowy stawu biodrowego w 5 tygodniu życia (gdy szybkość przebudowy jest największa).  Czas postawienia diagnozy jest bardzo istotny, bowiem niebezpieczne zmiany wtórne  mogą rozwinąć się nawet w ciągu kilku dni.  Dla spełnienia tego warunku konieczne jest jak najwcześniejsze badanie ortopedyczne połączone z badaniem USG każdego dziecka. Badanie  to powinno być wykonane już w pierwszych tygodniach życia dziecka.

 

Co powinna wiedzieć każda mama, aby zapobiec nieprawidłowemu rozwojowi bioder u niemowlęcia?

*Najważniejszą rzeczą  są  jak najwcześniejsze  badania profilaktyczne mające na celu wyłonienie spośród wszystkich noworodków tych dzieci, które mają najcięższe postacie wady i natychmiastowe rozpoczęcie ich leczenia, bowiem każdy dzień  powoduje pogorszenie wady a krótki na pozór okres 2 tygodni opóźnienia leczenia przekreśla szanse niektórych  niemowląt na całkowite wyleczenie i uniknięcie w konsekwencji leczenia operacyjnego  lub martwicy aseptycznej głowy kości udowej.

*Każda mama może zwiększyć szanse prawidłowego rozwoju stawów biodrowych swojego dziecka, układając je w pozycji umożliwiającej  prawidłowe kształtowanie się lub odbudowę stawu.

*Natura sama umożliwia prawidłowy rozwój stawu biodrowego poprzez ochronny, fizjologiczny przykurcz mięśni, który zapewnia właściwe ułożenie kończyn dolnych. Nie należy więc podczas pielęgnacji i ubierania prostować zgiętych nóżek dziecka, a tylko pomagać mu w utrzymaniu tej korzystnej dla bioder pozycji do około 6 miesiąca życia a zwłaszcza do pierwszego  badania ortopedycznego i  USG.


         Aby zapewnić prawidłowy rozwój stawów biodrowych dziecka należy:

 

*unikać krępowania nóżek dziecka, zwłaszcza wyprostowanych (beciki, kocyki, poduszki itp.)

*unikać przykrywania dziecka ciężkimi kołderkami

*dzieci powyżej 6-go tygodnia życia stopniowo na coraz dłuższe okresy czasu układać na  brzuszku

*do spania dziecko powinno mieć własne łóżeczko (NIE WÓZEK, NIE  NOSIDEŁKA)

*nosić dziecko wyłącznie w pozycji „twarzą do twarzy”, podczas której nóżki dziecka są zgięte w stawach biodrowych i kolanowych oraz rozłożone  okrakiem na tułowiu opiekunki

*unikać wszystkich czynności związanych z nagłym wyprostowywaniem  nóżek dziecka

*unikać zbyt wczesnej nauki chodzenia ( chodziki, balkoniki, podtrzymywanie dziecka ). Dziecko przyjmuje postawę pionową i rozpoczyna chodzenie samodzielnie, w sposób naturalny i w stosownym dla siebie czasie.


Czym różni się profilaktyka od leczenia w przypadku niemowlęcych bioder?

 

     Czasem i sposobem utrzymywania bioder w korzystnej dla nich pozycji. Najkorzystniejszą pozycją kończyn dolnych, niezbędną dla prawidłowego rozwoju stawów biodrowych czy ich odbudowy, jest zgięcie ud  większe od 90 stopni ( kolana znajdują się powyżej linii pośladków) i ich odwiedzenie  minimum 45 stopni. Nie ma znaczenia, za pomocą jakich środków utrzymamy to właściwe ustawienie kończyn , liczy się natomiast czas utrzymywania biodra w tej korzystnej dla niego pozycji.  Wystarcza to do właściwego rozwoju stawu biodrowego u 97% noworodków.

 

Badania profilaktyczne niemowląt

 

         Zdarzają się dzieci, których stawy biodrowe w badaniu USG wykonanym po porodzie zostały ocenione jako stawy w granicach normy, a mimo to po 6 – 8 miesiącach nastąpiło zahamowanie rozwoju panewki stawu biodrowego. Dzieje się tak zazwyczaj , jeśli w tym okresie nie została przeprowadzona ponowna kontrola ortopedyczna i dostatecznie wcześnie nie rozpoznano pogorszenia budowy i funkcji  stawu biodrowego.

Idealny model opieki ortopedycznej nad niemowlęciem zdrowym powinien zawierać:

*       * pierwsze badanie ortopedyczne z oceną ultrsonograficzną stawu zaraz po porodzie lub najpóźniej do trzeciego - czwartego tygodnia życia

*       * w  przypadku nie stwierdzenia żadnej patologii stawu następne badanie ortopedyczne i USG zaraz  po ukończeniu  trzeciego miesiąca życia

*       * trzecie, podstawowe badanie stawów biodrowych winno być przeprowadzone w 6-7 miesiącu życia

Jeśli w trakcie badań profilaktycznych stwierdzono u niemowlęcia cechy dysplazji stawu biodrowego, to w zależności od ciężkości patologii, następne badania powinny być przeprowadzane częściej ( co 1-4 tygodnie).

 

Leczenie

 

        Sposób leczenia zależy od ciężkości patologii oraz od wieku dziecka w momencie postawienia rozpoznania i ma na celu ustawienie głowy kości udowej w panewce oraz utrzymanie jej w tej pozycji przez odpowiednio długi czas w celu odtworzenia prawidłowych struktur anatomicznych stawu biodrowego. U noworodków leczenie polega na szerokim pieluchowaniu. Pieluchy zakłada się w taki sposób, aby nóżki dziecka były odwiedzione i zgięte w stawach biodrowych i kolanowych. Gdy to nie pomaga lub choroba się pogłębia, niemowlętom zakłada się uprząż Pawlika lub poduszkę Frejki. Są to urządzenia utrzymujące nóżki dziecka w pozycji odwiedzionej, ze zgiętymi stawami biodrowymi i kolanowymi. U niemowląt w wieku od 1 do 6 miesięcy stosuje się uprząż Pawlika, poduszkę Frejki, szynę Koszli lub ortezę Tubingena, jeśli to postępowanie nie pomaga zakłada się opatrunek gipsowy na 3 do 6 miesięcy. U dzieci od 6 do 18 miesiąca, w znieczuleniu, nastawia się zwichnięte biodro i unieruchamia kończyny w opatrunku gipsowym. Dzieci po 18 miesiącu życia, ze zwichniętym stawem biodrowym, wymagają za zwyczaj leczenia operacyjnego.

Im wcześniej jest rozpoznana i leczona dysplazja stawu biodrowego, tym rokowanie co do wyleczenia jest lepsze. Wobec dobrej diagnostyki i metod leczniczych 90- 99% przypadków udaje się skutecznie wyleczyć.